Katedra Zmartwychwstania Pańskiego
i św. Tomasza

Sanktuarium Matki Bożej Opieki

Matka Boża Opieki
zwana też
Matką Bożą Odwachowską

koronowana
9 września 2000 roku

Diecezja
Zamojsko-Lubaczowska

rzeźba Madonny

Miasto Zamość zostało założone na niezamieszkanym terenie przez hetmana koronnego Jana Zamojskiego w 1580 roku. Budowa miasta­twierdzy, otoczonego fortyfikacjami i bastionami, trwała kilka-dziesiąt lat. Głównym projektantem był Włoch Bernardo Morando.
Kościół wybudowano w latach 1586–1597 jako wotum za sukcesy hetmana Zamojskiego w wojnach z Moskwą. W latach 1824–1826, w czasach zaboru rosyjskiego, w celu zatarcia wotywno­zwycięskiego charakteru, na polecenie księcia Konstantego świątynię przebudowano. Jej pierwotny kształt przywrócono dopiero w 1998 roku. Wnętrze ma jednolity charakter, ale wyniosłość ścian świadczy o początkach manieryzmu. Trzynawowe wnętrze katedry ze sklepieniami jest dekorowaną sztukaterią, typową dla tzw. renesansu lubelskiego. Na ścianach prezbiterium wiszą wielkie, XVII­wieczne obrazy przedstawiające sceny z życia św. Tomasza Apostoła. Barokowy ołtarz główny z lat 1783–1785, przy kolumnach którego stoją cztery rzeźby świętych: Jana Chrzciciela, Piotra, Pawła i Jana Ewangelisty, zawiera płótno, z którego spoglądają św. Tomasz i Chrystus Zmartwychwstały. Rokokowe, srebrne tabernakulum to wręcz arcydzieło sztuki sakralnej.
Z lewej strony prezbiterium znajduje się barokowa kaplica Zamojskich z płytą nagrobną Jana Zamojskiego z czarnego marmuru. Pod nawą główną znajdują się krypty z trumnami oraz prochami Zamoyskich. Wejście poniżej jest zamknięte żelaznymi drzwiami (ułożonymi poziomo w posadzce koło kaplicy Różańcowej) z herbami tej rodziny. W jednej z krypt spoczywa Jan Zamoyski. Jeszcze do niedawna miejsce to było dostępne do zwiedzania. W końcu nawy głównej, w trójarkadowej loggii mieści się kamienny chór muzyczny, z 25-głosowymi organami (zbudowane w 1896 roku przez lwowskiego organmistrza Jana Śliwińskiego). W nawie północnej, w kaplicy, znajduje się kopia słynnego florenckiego obrazu "Zwiastowanie Najświętszej Marii Panny", przywieziona z Włoch przez Jana Zamojskiego "Sobiepana". W kaplicy relikwii, w nawie południowej, zgromadzono 35 relikwiarzy w kształcie trumienek. Na ścianie zakrystii, jaka mieści się w zamurowanej kaplicy po lewej stronie głównego ołtarza, wisi inny obraz - Jezusa Miłosiernego. Na niektórych z ośmiu wysokich filarów (po 4 po obu stronach głównej nawy) znajdują się epitafia (m.in. Sz. Szymonowica).
Słynący łaskami obraz Matki Bożej Opieki, zwanej też Matką Bożą Łaskawą lub Odwachowską, powstał w II połowie XVIII wieku. Jest on dziełem osadzonego na odwachu więźnia. W 1803 roku obraz został przeniesiony z odwachu do neobarokowego ołtarza Kolegiaty Zamojskiej. Obraz ma wymiary 75 × 57 cm i przedstawia Matkę Bożą, która ma prawą rękę ułożoną skośnie na wysokości piersi, a lewą podtrzymuje Dzieciątko Jezus. Twarze Madonny i Dzieciątka są śniade, przypominają ormiański typ urody. Ikonografia pozwala zaliczyć wizerunek Matki Bożej Odwachowskiej do typu przedstawień Hodegetrii. Został on koronowany 9 września 2000 roku przez prymasa Polski kardynała Józefa Glempa.
Po lewej stronie prezbiterium zamojskiej katedry znajduje się najstarszy spo­śród zdobiących ją obrazów – ikona zwana Matką Bożą Het­mańską, od daw­na oto­czo­na kultem.
Podczas VII pielgrzymki do Polski w 1999 wizytę w katedrze złożył papież Jan Paweł II.
Dzięki dofinansowaniu ze środków unijnych, jakie parafia uzyskała w roku 2010 na projekty obejmujące remont katedry oraz dzwonnicy, przywrócono świątyni dawną okazalszą formę z początku XIX w., jaką utraciła później w okresie zaborów.

Zamosc_20100424_084.jpg
resources\Zamosc_20100424_134.jpg
Zamosc_20100424_130.jpg
Zamosc_04.jpg
Zamosc_20100424_140.jpg
Zamosc_20100424_090.jpg
Zamosc_06.jpg
Zamosc_20100424_100.jpg
Zamosc_20100424_095.jpg
Zamosc_20100424_096.jpg
Zamosc_20100424_103.jpg
Zamosc_20100424_094.jpg
Zamosc_20100424_097.jpg
Zamosc_20100424_101.jpg
Zamosc_20100424_116.jpg
Zamosc_20100424_110.jpg
Zamosc_20100424_111.jpg
Zamosc_20100424_112.jpg
Zamosc_20100424_089.jpg
Zamosc_20100424_114.jpg
Zamosc_20100424_121.jpg
Zamosc_20100424_107.jpg
Zamosc_20100424_126.jpg
Zamosc_20100424_105.jpg
Zamosc_20100424_118.jpg
Zamosc_20100424_125.jpg
Zamosc_20100424_124.jpg